Participatiewet in Balans

Nieuwsupdate | Editie juli 2026

Beste mevrouw TEST,

Het programma Participatiewet in balans ondersteunt gemeenten bij het implementeren en uitvoeren van 23 wijzigingen in de Participatiewet. Via deze nieuwsbrief houden we u op de hoogte van actuele ontwikkelingen, aankomende bijeenkomsten en nieuwe ondersteuningsmiddelen die u helpen bij het doorvoeren van deze wijzigingen en antwoord bieden op vragen die bij gemeenten spelen.

In deze nieuwsbrief

• Wet handhaving sociale zekerheid

• Planning 2026

• Passende middelen taaleis

• Regiobijeenkomsten Participatiewet in Balans

• Doorontwikkeling vng.nl/participatiewet

• Gemeenten werken samen aan Service Blueprints Participatiewet

• Webinars Participatiewet in balans

• Model verordening individuele inkomenstoeslag

• Harmonisatie jongerennorm

• Maatschappelijke participatie: iedereen spreken?

• Vraag van de week

• Bespreekuren en bijeenkomsten

Wet handhaving sociale zekerheid

Op 30 juni is de behandeling van het Wetsvoorstel handhaving sociale zekerheid afgerond. De wet moet het mogelijk gaan maken om meer passend handhaven mogelijk te maken. Ondanks de korte implementatietijd is de VNG blij dat de wet is aangenomen en gemeenten aan de slag kunnen met de implementatie. In lijn met de meer mensgerichte aanpak vanuit de Participatiewet in Balans. Tijdens het debat zijn 20 amendementen en 11 moties ingediend. Een beperkt aantal kreeg daarbij ‘oordeel kamer’. De verwachting inwerkingtreding van de wet is 1 januari 2027. 

Planning 2026

Tijdens de regiobijeenkomsten hebben we een grove planning gepresenteerd. Deze planning laat zien wat u aan producten en ondersteuning vanuit de VNG, SAM, Divosa en Stimulansz kunt verwachten. We hebben de planning bijgewerkt nu een aantal ontwikkelingen zoals de in werking treding van de Wet handhaving sociale zekerheid vast zijn komen te liggen en er tussentijds al actualisaties hebben plaatsgevonden, bijvoorbeeld op de handreiking van Stimulansz.  

Passende middelen taaleis

Minister Aartsen (Werk en Participatie) heeft de aan de Tweede Kamer toegezegde brief gestuurd over de taaleis in de Participatiewet. Omdat het politiek niet haalbaar bleek om de taaleis volledig te schrappen, zet het kabinet nu in op een verbeterplan.

De VNG volgt de reactielijn van Divosa op dit verbeterplan: hoewel het nieuwe handhavingskader een vooruitgang is, mist Divosa (en ook de VNG) concrete middelen voor de uitvoering in de praktijk.

Regiobijeenkomsten Participatiewet in Balans

Na de zomervakanties organiseren we een nieuwe reeks van acht regiobijeenkomsten. De bijeenkomsten vinden wederom verspreid over Nederland plaats. De regiobijeenkomsten zijn opgesplitst in twee dagdelen. De ochtend staat in het teken van de Wet Handhaving Sociale Zekerheid. In de middagsessie gaan we in verdiepende sessies in op Maatschappelijke participatie in samenhang met de Wet handhaving sociale zekerheid, presenteren we 'de stationskamer voor beleid en uitvoering' en gaan nader in op het uniform verrekenen.

De planning voor de regiobijeenkomsten is als volgt:

• 10 september: Ede, Gelderland

• 22 september: Sneek ovb (regio Friesland/Groningen/Drenthe)

• 24 september: Goes

• 29 september: Zoetermeer

• 1 oktober: Zwolle/Hoogeveen (regio Drenthe/Overijssel/Flevoland)

• 5 oktober: Purmerend, Alkmaar, (regio Noord-Holland)

• 13 oktober: Helmond

• 15 oktober: Geleen of Roermond (regio Limburg)

We hopen u weer te mogen begroeten en kijken uit naar de bijeenkomsten. Meld u nu aan!

Doorontwikkeling vng.nl/participatiewet

We hebben wederom een aantal aanpassingen op vng.nl/participatiewet doorgevoerd. De grootste wijziging is het actualiseren van alle achtergrondinformatie bij de 23 wijzigingen van de Participatiewet in Balans. Vanaf de landingspagina kunt u per wijziging de geactualiseerde informatie direct terugvinden. We hebben er daarbij voor gekozen de informatie in compacte factsheets (pdf) te ontsluiten die u gemakkelijk kunt printen en delen. Per factsheet vindt u de achtergronden per wijziging, impact op gemeenten en tips bij de implementatie van de wijziging binnen uw gemeente.

Gemeenten werken samen aan Service Blueprints Participatiewet

De afgelopen weken heeft de VNG vier regionale Service Blueprint-tafels georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten werkten gemeentemedewerkers uit verschillende disciplines, zoals beleid, IT, communicatie en kwaliteit, samen aan de verdere uitwerking van de Service Blueprints voor de wijzigingen uit fase 3 van Participatiewet in Balans.

Tijdens de interactieve werksessies zijn veel praktijkvoorbeelden, aandachtspunten en implementatievraagstukken opgehaald en verwerkt in de Service Blueprints. Ook vond er ervaring- en kennisuitwisseling plaats tussen verschillende gemeenten. Een belangrijke conclusie is dat de implementatie van de wetswijzigingen vraagt om goede samenwerking tussen verschillende disciplines. Juist daarbij helpt de Service Blueprint: deze maakt per stap in de klantreis zichtbaar welke afhankelijkheden er zijn en wat gemeenten moeten organiseren op het gebied van beleid, werkprocessen, systemen en communicatie.

De definitieve Service Blueprints worden eind augustus gepubliceerd op vng.nl en ondersteunen gemeenten bij de implementatie van de wijzigingen van de Participatiewet in Balans.

Webinars Participatiewet in Balans

In samenwerking met onze partners organiseren we in september nieuwe lunchwebinars. In de webinars gaan we met gemeentelijk en inhoudelijk experts dieper in op de impact van specifieke wijzigingen voor de gemeentelijke uitvoering en beleid. We informeren u in augustus over de exacte planning en inhoud van de webinars.

Model verordening individuele inkomenstoeslag

Graag informeren wij u over een kleine wijziging in de Model Verordening individuele inkomenstoeslag. Wij adviseren u deze wijziging in de eigen verordening over te nemen. De nieuwe verordening kunt u vinden op vng.nl. 

Harmonisatie jongerennorm

Als een jongere van 18, 19 of 20 jaar oud een beroep doet op aanvullende bijstand voor levensonderhoud, is het aan de gemeente om te bepalen of er sprake is van noodzakelijke kosten van het bestaan die hoger zijn dan de jongerennorm én of de ouders aan hun onderhoudsplicht kunnen voldoen. Per 1 januari is de wetswijziging van kracht.

Er is nu duidelijkheid over het uitgangspunt (aanvullende) jongerennorm en de impact hiervan op de gemeentelijke praktijk via een toelichting vanuit het Rijk. We hebben de impact voor u uiteengezet op vng.nl. Met deze toelichting gaat de wetgever ervan uit dat gemeenten toereikend zijn toegerust om jongeren die dat nodig hebben (en van wie ouders niet kunnen voldoen aan de onderhoudsplicht van hun kind) financiële ondersteuning te bieden.

Maatschappelijke participatie: moet je iedereen opnieuw spreken?

Met de wijziging van Artikel 9 van de Participatiewet krijgt maatschappelijke participatie een bredere invulling. Maatschappelijke participatie bestaat uit onbetaalde activiteiten die bijdragen aan deelname aan het maatschappelijk leven.

Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen maatschappelijke participatie die is gericht op arbeidsinschakeling en maatschappelijke participatie die daar niet op is gericht. Het uitgangspunt is dat inwoners naar vermogen deelnemen aan de maatschappij.

Ondersteuning hoeft daarbij niet altijd te bestaan uit een formele voorziening. Ook een verwijzing naar een bestaand initiatief, een stimulerend gesprek of de zekerheid dat vrijwilligerswerk geen gevolgen heeft voor de uitkering kan iemand helpen om mee te doen. Maar wat wijzigt er voor de uitvoering en moet je iedereen ook opnieuw spreken?

Vraag van de week: Evenredigheid

Zijn er nog besluiten waarbij geen evenredigheidstoets hoeft te worden uitgevoerd, of geldt dit voor alle besluiten binnen Sociale Zaken?

Antwoord: In beginsel geldt het evenredigheidsbeginsel uit de Algemene wet bestuursrecht voor alle besluiten die zijn gebaseerd op een kan-bepaling. Een voorbeeld is artikel 58, tweede lid, waarin de bevoegdheid tot terugvordering discretionair is. Omdat sprake is van een kan-bepaling, moet het college een belangenafweging maken en toetsen of het besluit evenredig is.

Bezoek het forum Inkomen voor het volledige antwoord op de vraag van de week. Nog geen account voor het forum? Meld u dan direct aan.

(Be)spreekuren en bijeenkomsten

Om u op de hoogte te houden van actuele ontwikkelingen en te ondersteunen bij vragen organiseren we online bespreekuren en regiobijeenkomsten op locatie. We informeren u in augustus over de exacte planning en inhoud van de bespreekuren. Heeft u een suggestie voor een onderwerp? Mail ons dan via participatiewet@vng.nl. 

Participatiewet in het nieuws       

• Binnenlands Bestuur – Is de Participatiewet zelf wel passend en toereikend?

• Arbeidsinspectie - (On)benutte ruimte in de bijstand

• Stimulansz – Participatiewet trainingen

• Berenschot – Update rekentool rijksmiddelen

Vragen?